“De digitale wereld wordt belangrijker dan de fysieke”

Dit is de ingekorte versie, lees het volledige artikel hier.

Onze economie staat aan de vooravond van een gigantische digitaliseringsgolf die complete sectoren op hun kop zal zetten. Daar zijn zowat alle specialisten het over eens. Ook de banksector zal er niet aan ontsnappen. Maar hoe zal die transformatie eruit zien en hoe kunnen de gevestigde spelers zich wapenen? 360° legde het voor aan Alexander De Croo, minister van o.a. Digitale Agenda, tech entrepreneur Jurgen Ingels en Frank Stockx, Managing Director bij ING en Voorzitter van de Febelfin Payments Council.

Heren, ondanks heel wat politieke en commerciële initiatieven lijkt België de e-commercetrein voor een stuk gemist te hebben.

Alexander De Croo (ADC): Van de 10 grootste e-commercesites in België zijn er maar 2 Belgisch. Dat is erger dan lang werd gedacht. Vroeger dacht men dat retail beschermd was tegen buitenlandse concurrentie. Wij zien echter dat ongeveer 5% van de Belgische consumptie digitaal is en voor een stuk wegvloeit naar het buitenland. Zonder met een steen te willen gooien: de teneur bij werkgevers was heel lang “dat internet een aflopend verhaal was”. Dat is een enorme vergissing gebleken.

Kunnen we er nog iets aan doen?

ADC: Maar ik ben zeker niet defaitistisch. Dankzij de digitalisering, big data en internet of things zijn we in een wereld terechtgekomen waarin de drempels om dominant te worden bijzonder laag zijn. We hebben misschien een achterstand maar we hebben ook troeven. Zeker op het kruispunt tussen digitaal en fysiek, waar volgens mij nog enorme kansen liggen, hebben we veel kennis en kunnen we nog gigantisch groeien. Maar KMO’s moeten beseffen: vandaag is het misschien nog een opportuniteit, morgen kan het een bedreiging zijn.

Jurgen Ingels (JI): Volgens mij gaan we naar een wereld waarin het digitale belangrijker gaat worden dan het fysieke. Je zal altijd een fysieke wereld nodig hebben maar het belang van digitaal gaat nog gigantisch toenemen. Bovendien is e-commerce ook niet enkel belangrijk voor de e-commerce op zich maar ook voor alles wat errond hangt: logistiek en betalingstechnologie bijvoorbeeld.

ADC: Binnen het digitale gaat het ook niet zozeer over technologie maar over businessmodellen. Die nieuwe modellen zijn mogelijk “dankzij technologie. Neem Uber: dat gaat over technologie maar nog meer over hun businessmodel. Als overheid moet je een plaats willen worden waar dat soort modellen kunnen draaien. Ik krijg soms de kritiek dat ik de peer to peer economie te veel vrijheid wil geven of de deur wil openzetten voor Amerikaanse start-ups. Nee, ik wil de deur openzetten voor Belgische start-ups. Als we een Europese digitale metropool willen worden, moeten we meer vertrouwen krijgen in de digitale economie en niet voortdurend de handrem aantrekken.

Meneer Stockx, in hoeverre ziet u een elektronische, gemakkelijk en veilige betaalmethodiek als de sleutel om zo’n digitale economie mogelijk te maken?

Frank Stockx (FS): Het antwoord daarop is duidelijk: 100%. In België zijn we er vorige eeuw in geslaagd om een heel efficiënt en veilig systeem voor elektronisch betaalverkeer op te zetten voor de fysieke wereld. Ondertussen is dat alweer enkele decennia geleden en zijn we sindsdien een beetje in slaap gevallen. Het probleem is dat we wel de oplossingen hebben maar dat we te kort schieten in het gebruiksgemak voor de handelaren, onder meer doordat er te veel oplossingen zijn.

Anderzijds: in bijna geen enkel Europees land wordt nog zo veel cash gebruikt als in België. Moeten we daar paal en perk aan stellen?

JI: Ik denk dat convenience daar een belangrijke rol in zal spelen. Alles zal binnenkort via de smartphone verlopen en bepaalde technologieën zullen na verloop van tijd convergeren in een platform. Als mensen erachter komen dat ze daarmee op een gemakkelijke manier kunnen betalen, dan zal dat ook zo gebeuren. De infrastructuur van banken is vandaag echter nog maar zelden geconcipieerd om dat convenience aspect helemaal tot zijn recht te laten komen.

We hebben kennis, kunde, durf en creativiteit. We zijn nog te bescheiden maar soms is het goed om een beetje meer bullish te zijn - Frank Stockx

ADC: Wil je in België e-commerce boosten, dan moet je betalingssystemen hebben waarin mensen zich herkennen. In ons land hebben consumenten vertrouwen in de banken en in Bancontact. Maar dat wil niet zeggen dat er geen zaken kunnen veranderen. Er staan externe dreigingen voor de deur. Het zou voor de Belgische banksector echt dramatisch zijn als hij het betalingsverkeer verliest.

De Apple Pays en Google Wallets van deze wereld lijken vooral geïnteresseerd in betalingsverkeer waarbij ze hun big data technieken kunnen loslaten op de bestedingspatronen van consumenten. Onze gewone banken kunnen dat (nog) niet. Hoe moeten ze daarmee omgaan?

JI: Die technologiespelers verschillen in de manier waarop ze te werk gaan sowieso sterk van banken. Ze zijn heel data driven, alles gebeurt in real time, ze zijn cost centric in plaats van product centric, hun interfaces zijn heel intuïtief … Dat zijn eigenschappen die ervoor zorgen dat consumenten aan banken vragen waarom ze dat bij hen niet krijgen. Als de banken erin slagen om op termijn deze eigenschappen ook in hun eigen oplossingen en apps in te bouwen, is de kans dat de klant vertrekt al een heel stuk kleiner. Ik geef een voorbeeld: stel dat ik een huis wil kopen. Van dat huis maak ik een foto met mijn telefoon. De app van de bank zou mij daarmee kunnen vertellen hoeveel de gemiddelde prijs van een huis in die straat is, hoeveel huizen er al verkocht zijn ... Voor de bank is dat ook interessant om nieuwe diensten te ontwikkelen.

FS: In wezen verwelkomen we dit soort concurrentie, laat dat wel duidelijk zijn. Het zet aan om te innoveren en scherp te blijven. Maar banken hebben ook nog een andere rol voor hun klanten: hen helpen bij hun business, ervoor zorgen dat ze zelf de revolutie en de opportuniteiten niet missen, hen laten begrijpen dat digitaliseren hun manier van werken zal veranderen. Daar valt ook nog heel wat te doen en daar wordt eigenlijk te weinig over gesproken.

Het debat rond big data is ook een ethische kwestie.

FS: Voor ons is het duidelijk: de data die wij verzamelen, kunnen uitsluitend gebruikt worden voor het beter leven van de klant, en dat enkel binnen bankactiviteiten.

FS: Er is nog een punt: de snelheid waarmee wij en de economie vooruit kunnen, hangt volgens mij sterk af van de snelheid waarmee je nieuwe initiatieven kunt adopteren. Als banken hebben we er belang bij om partnerships af te sluiten met wie ons kan versnellen. Maar dan moeten we ervoor zorgen dat ook onze opleidingen aangepast worden. Onze kinderen zullen niet alleen met de technologie moeten omgaan maar ze ook zelf moeten kunnen maken. Daar valt nog heel veel te doen.

ADC: De “verkleutering” van technologie mag ons niet in slaap wiegen. We zullen altijd mensen nodig hebben die onder de motorkap met die technologie aan de slag kunnen. Ik hoor vaak de vraag of we met al die robotica nog jobs zullen hebben in de toekomst. Ik ben absoluut overtuigd dat dat zo zal zijn. Welke jobs dat zullen zijn? Geen idee. Maar we kunnen daar wel al over nadenken: wat zal over twintig jaar de toegevoegde waarde zijn van de mens? Dat zijn zaken die ik nu al in ons onderwijs wil zien opduiken. Dat debat vindt niet plaats.

Met alle nieuwe digitale mogelijkheden die op ons afkomen, wordt ook het hoofdstuk privacy almaar urgenter.

ADC: Privacy gaat een heel individueel gegeven worden. Iets wat je zelf definieert. Vandaag vinken mensen maar aan, zonder goed te beseffen waar ze nu eigenlijk toestemming voor geven. Ik denk dat het veel tastbaarder en concreter gemaakt moet worden en dat instituten veel beter moeten uitleggen wat ze hebben en wat ermee gebeurt. De overheid zal zeker een bepaalde inspectierol krijgen en die zal ook verder gaan dan vandaag.

Is dat voor banken genoeg om het op te nemen tegen de Googles van deze wereld?

FS: Daar speelt die vertrouwensfactor weer een rol. Voor mij maakt dat echt deel uit van de USP, unique selling proposition, van een “echte” bank. Als je te ver gaat in het gebruik van data schiet je in je eigen voet. De consumenten worden volwassen en zullen meer oog krijgen voor wie hun data gebruikt en waarom. Ik ken nu al mensen die apps van bepaalde spelers daarom niet wensen te gebruiken.

Vandaag is digitaal nog een opportuniteit, morgen kan het een bedreiging zijn - Alexander De Croo

JI: De manier waarop er nu mee omgesprongen wordt, toont ook aan dat beveiliging aan de serverkant een business op zich is geworden. In de VS en Scandinavië zijn er al wat initiatieven maar er is nog een mooie opportuniteit om de beveiliging rond servers en apps aan te pakken.

ADC: Mensen gaan ook zelf hun verantwoordelijkheid moeten opnemen. Het aantal diefstallen en klassieke bankovervallen is enorm gedaald maar het aantal digitale inbraken en gevallen van phishing is dan weer zwaar gestegen. Dat is natuurlijk de creativiteit van de cyberdief die almaar groter wordt. Maar de gewone consument zal moeten leren om ook daar de sleutel van de voordeur te halen.

Kan België een rol van betekenis spelen als het over de verwerking van big data gaat?

ADC: Als je kijkt naar onze wetenschappelijke achtergrond, innovatie, kennis en kunde, heeft België geen enkele reden om zich te schamen. Neem nu bijvoorbeeld Sparkcentral. Dat bedrijf trok naar de VS voor commercialisering en schaling. Maar een deel van het codeerwerk blijft wel hier, ook al omdat onze loonkost qua coding eigenlijk helemaal niet zo hoog ligt. Qua mensen zitten we dus goed maar ik zou natuurlijk graag hebben dat dat schalen naar een hoger niveau kan. Maar zonder eengemaakte digitale markt en zonder een echte Europese kapitaalmarkt zal dat zo blijven.

Heeft België een kans om na Bancontact, Isabel, SWIFT … aan de volgende ronde deel te nemen, nu er overal in de wereld nieuwe fintech initiatieven opduiken?

JI: Ik denk het wel maar we zullen het anders moeten aanpakken dan toen. Als ik naar mezelf kijk: de manier waarop wij Clear2Pay begonnen, dat zou vandaag niet meer lukken. Wij bouwden een B2B-oplossing voor één sector, de banken. Vandaag moet je eigenlijk B2C gaan en een product hebben dat multisectorieel is. De toekomst zit hem in een soort ecosysteem met allerlei kleine bedrijfjes, rond onder meer betaling en veiligheid, om zo tot een totaaloplossing te komen.

Fintech is een zeer breed begrip. Moeten wij, Belgen, ons dan best op de niches concentreren?

FS: We mogen ook niet te bescheiden zijn. Kapitaal is belangrijk maar dat leidt niet de facto tot fantastische oplossingen. Kennis, kunde, durf, creativiteit … Dat zijn eigenschappen die je nodig hebt. En die hebben we. Belgische banken én bedrijven zijn mee in dit soort zaken. Als dat kapitaal nog zou volgen, dan zouden we meer successen à la Sparkcentral hebben. Maar we zijn nog te bescheiden, soms is het ook goed om een beetje meer bullish te zijn.

ADC: Ik denk dat het ook een dieper maatschappelijk probleem is. Hoe komt ondernemerschap hier in het nieuws? Negen op de tien keer door stakingen, door crises ... Eigenlijk hoeft dat absoluut niet zo te zijn. We moeten niet blind euforisch zijn maar we zouden toch meer aandacht moeten hebben voor onze troeven. De ondernemer mag dus gerust een beetje meer rockster worden!